Nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – obowiązuje od 1 lipca 2024 r.

Legalny pobyt obywateli Ukrainy (i określonych członków ich rodzin), którzy w okresie od 24 lutego 2022 r. przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy, został przedłużony do dnia  30 września 2025 r.

Ustawa dokonująca zmian w przepisach została ogłoszona w Dzienniku Ustaw i weszła w życie 1 lipca br.

Przedłużenie okresu legalnego pobytu

Po wejściu w życie nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, okres pobytu obywateli Ukrainy (i określonych członków ich rodzin) uznawanego za legalny zostanie przedłużony do 30 września 2025 r.

Zmiany zostały także wprowadzone w przepisach przeciwdziałających popadaniu przez obywateli Ukrainy w nielegalny pobyt oraz wspierających legalizację ich pobytu na terytorium Polski. Analogicznemu wydłużeniu do 30 września 2025 r. uległy okresy, w których:

• przedłużeniu z mocy prawa podlegają okresy pobytu i okresy ważności wiz krajowych obywateli Ukrainy;
• przedłużeniu z mocy prawa podlegają okresy ważności zezwoleń na pobyt czasowy obywateli Ukrainy;
• przedłużeniu z mocy prawa podlegają terminy na opuszczenie przez obywateli Ukrainy terytorium Polski (na podstawie art. 299 ust. 6 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach);
• przedłużeniu z mocy prawa podlegają terminy dobrowolnego powrotu (obecnie terminy dobrowolnego wyjazdu) określone w wydanych obywatelom Ukrainy decyzjach o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (na podstawie art. 315 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach);
• przedłużenia z mocy prawa podlegają okresy ważności kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz dokumentów „zgoda na pobyt tolerowany” wydanych obywatelom Ukrainy;
• pobyt obywateli Ukrainy na terytorium Polski jest uznawany za legalny w związku z zakończeniem okresu dopuszczalnego pobytu krótkoterminowego (na podstawie wizy Schengen wydanej przez organ polski, na podstawie wizy wydanej przez inne państwo obszaru Schengen, na podstawie dokumentu pobytowego wydanego przez właściwy organ innego państwa obszaru Schengen lub w ramach ruchu bezwizowego);
• wobec obywateli Ukrainy nie stosuje się w postępowaniach w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej określonego w art. 142 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 z późn. zm.) wymogu związanego zwielkością i jakością prowadzonej działalności gospodarczej, jeżeli prowadzą oni działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;
• stosuje się przepis art. 42a ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustanawiający subsydiarną podstawę materialnoprawną udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy obywatelom Ukrainy;
• można nie wszczynać lub umarzać wszczęte postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu wobec obywateli Ukrainy.

Zezwolenia na pobyt dla obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową

Od 1 kwietnia 2023 r. obywatele Ukrainy, którzy posiadają numer PESEL ze statusem UKR, mogą ubiegać się o udzielenie zezwoleń na pobyt czasowy w celu podejmowania pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej. Rozwiązanie jest opcjonalne i skierowane do osób, które czują się pewnie na polskim rynku pracy ichcą zrezygnować z korzystania z ochrony czasowej. Opisywana nowelizacja rozszerza ten katalog i umożliwia ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy:

• dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej - dla małżonka obywatela polskiego oraz dla małoletniego dziecka małżonka obywatela polskiego (art. 158 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach);
• w celu połączenia się z rodziną (art. 159 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach).

 Legalne zatrudnienie i obowiązek powiadomienia PUP

Ustawa nowelizuje także art.22 ustawy, regulujący kwestie zatrudnienia obywatela Ukrainy. Obywatel Ukrainy jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:

• przebywa legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1;
• podmiot powierzający wykonywanie pracy (tj. pracodawca) powiadomi, w terminie 7 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy, powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi;
• wymiar czasu pracy nie jest niższy niż wskazany w powiadomieniu lub liczba godzin nie jest mniejsza niż wskazana w powiadomieniu;
• otrzymuje wynagrodzenie w wysokości nie niższej niż określona w powiadomieniu lub ustalonej według stawki określonej w powiadomieniu, proporcjonalnie zwiększonej w przypadku podwyższenia wymiaru czasu pracy lub liczby godzin pracy;
• wynagrodzenie, które otrzymuje obywatel Ukrainy, spełnia wymogi określone w przepisach o minimalnym wynagrodzeniu - w przypadkach gdy przepisy te mają zastosowanie.

Podmiot powierzający wykonywanie pracy, czyli pracodawca, składa ponownie powiadomienie, w terminie 7 dni od wystąpienia następujących okoliczności:

• zmienił się rodzaj umowy pomiędzy podmiotem powierzającym wykonywanie pracy a obywatelem Ukrainy lub
• zmieniło się stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy, lub
• zmniejszono wymiar czasu pracy lub liczbę godzin pracy w tygodniu lub miesiącu określony w powiadomieniu, lub
• obniżono miesięczną lub godzinową stawkę wynagrodzenia określoną w powiadomieniu.

Zmiana terminu złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL

Nowelizacja ustawy określa, że wniosek o nadanie numeru PESEL obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Polski jest legalny (na podstawie art. 2 ust. 1), należy złożyć niezwłocznie po przybyciu do Polski. Dotychczas był to okres 30 dni.

Karta pobytu dla osób korzystających z ochrony czasowej

Ustawa wprowadza także nową ścieżkę dalszej legalizacji pobytu dla obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową. Będzie to możliwość otrzymania karty pobytu ważnej przez 3 lata dla osób spełniających następujące warunki:

• w dniu 4 marca 2024 r. posiadał status UKR;
• w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu posiada status UKR;
• posiadał nieprzerwany status UKR przynajmniej przez 365 dni.

Wniosek o wydanie karty pobytu będzie składany wyłącznie w formie elektronicznej z wykorzystaniem usługi on-line udostępnionej przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na dedykowanym formularzu (który zostanie określony stosownym rozporządzeniem). Przepisy dotyczące tego procesu wejdą w życie dopiero wraz z uruchomieniem usługi on-line. Szczegółowe informacje na temat tej procedury będą udostępnione przed oddaniem do użytku usługi on-line, które planowane jest w przyszłym roku.

Podstawa prawna

Opisane zmiany wprowadza ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 854).

Ustawa stanowi następstwo przedłużenia przez Radę Unii Europejskiej (decyzja wykonawcza Rady (UE) 2023/409 z dnia 19 października 2023 r.) tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającą istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy.

Зміни до Закону "Про допомогу громадянам України у зв'язку зі збройним конфліктом на території цієї країни" - набирають чинності з 1 липня 2024 року.

Легальне перебування громадян України (та окремих членів їхніх сімей), які прибули до Польщі в період з 24 лютого 2022 року у зв’язку з бойовими діями, що ведуться на території України, продовжено до 30 вересня 2025 року. Закон, що вносить зміни до положень, був опублікований у Законодавчому віснику та набуде чинності 01 липня цього року.

Продовження терміну легального перебування

Після набрання чинності оновленого Закону «Про допомогу громадянам України у зв'язку зі збройним конфліктом на території цієї країни» термін перебування громадян України (і окремих членів їхніх сімей), який вважається легальним, буде продовжено до 30 вересня 2025 року.

Також були внесені зміни в положення, які запобігають нелегальному перебуванню громадян України та сприяють легалізації їхнього перебування в Польщі. Аналогічно до 30 вересня 2025 року продовжено:

• строки дії легальних термінів перебування та дії національних віз громадян України;
• строки дії легальних посвідок на тимчасове проживання громадян України;
• строки виїзду громадян України з території Польщі, які легально перебувають у Польщі (згідно з частиною 6 статті 299 Закону «Про іноземців» від 12 грудня 2013 р.);
• строки для добровільного повернення (наразі це строки для добровільного виїзду), вказані в рішеннях, виданих громадянам України про зобов’язання іноземця повернутися (відповідно до частини 1 статті 315 Закону «Про іноземців»);
• строки дії легальних посвідок на перебування, польських документів, що посвідчують особу іноземця, та документів «дозвіл на толерантне перебування», виданих громадянам України;
• перебування громадян України на території Польщі вважається легальним у зв’язку із закінченням терміну дозволеного короткотермінового перебування (на підставі шенгенської візи, виданої польським органом, на підставі візи, виданої іншою країною Шенгенської угоди, на підставі посвідки на проживання, виданої компетентним органом іншої країни Шенгенської угоди або в рамках безвізового режиму);
• на громадян України не поширюється у провадженні щодо надання посвідки на тимчасове проживання з метою провадження підприємницької діяльності, зазначеної у частині 1(3) статті 142 Закону «Про іноземців» від 12 грудня 2013 р. (Вісник законів за 2023 р., поз. 519, із змінами та доповненнями) вимога щодо розміру та якості господарської діяльності, що провадиться, якщо вони провадять господарську діяльність на підставі реєстрації в CEIDG (Центральний реєстр та відомості про господарську діяльність);
• застосовуються положення частини 1 статті 42а Закону  «Про допомогу громадянам України у зв'язку зі збройним конфліктом на території цієї держави», що встановлює субсидіарну матеріально-правову основу для надання посвідки на тимчасове проживання громадянам України;
• провадження, розпочате щодо зобов'язання іноземця повернутися, щодо громадян України можна не розпочинати або можна закрити.

Дозволи на перебування громадян України, які мають тимчасовий захист

З 01 квітня 2023 року громадяни України, які мають номер PESEL зі статусом UKR, можуть подавати документи на отримання дозволу на тимчасове перебування з метою здійснення праці чи ведення підприємницької діяльності. Рішення є необов’язковим і адресоване особам, які почуваються впевнено на польському ринку праці та хочуть відмовитися від використання тимчасового захисту. Описані зміни розширюють цей каталог і дозволяють подати заяву на дозвіл на тимчасове перебування:

• для члена сім’ї громадянина Республіки Польща – для одного з подружжя громадянина Польщі та для неповнолітньої дитини одного з подружжя громадянина Польщі (ст. 158 абз.1) Закону «Про іноземців»);
• для возз’єднання з сім’єю (стаття 159 абз.1 Закону «Про іноземців»).

Легальне працевлаштування та обов'язок повідомити повітовий (районний) центр зайнятості

Законом також внесено зміни до ст. 22 закону, що регулює питання працевлаштування громадян України. Громадянин України має право працювати на території Республіки Польща, якщо одночасно відповідає наступним умовам:

• легально перебуває на території Республіки Польща або його перебування на території Республіки Польща вважається легальним на підставі ст. 2 абз.1;
• суб’єкт, який доручає роботу (тобто роботодавець), протягом 7 днів з дня початку роботи громадянина України повідомить повітовий (районний) центр зайнятості згідно з місцезнаходженням чи місцем проживання суб’єкта що доручає цьому громадянину здійснення праці;
• тривалість робочого часу не менша від зазначеного в повідомленні або кількість годин не менша від зазначеної в повідомленні;
• отримує заробітну плату в розмірі, не нижчому від зазначеного в повідомленні або визначеного у розмірі, зазначеному в повідомленні, пропорційно збільшеному у разі збільшення тривалості робочого часу або кількості робочих годин;
• заробітна плата, яку отримує громадянин України, відповідає вимогам, зазначеним в положеннях про мінімальну заробітну плату – там, де ці положення відповідно застосовуються.

Суб’єкт, який доручає виконання роботи, тобто роботодавець, повідомляє повторно протягом 7 днів з моменту настання наступних обставин:

• змінився вид договору між суб’єктом доручення роботи та громадянином України, або
• змінилася посада або вид виконуваної роботи, або
• скорочено робочий час або кількість робочих годин на тиждень чи місяць, що зазначені в повідомленні, або
• зменшено місячну або погодинну оплату праці, зазначену в повідомленні.

Зміна терміну подачі заяви про надання номера PESEL

Зміни, що були внесені до Закону визначають, що заяву про надання номера PESEL громадянину України, який перебуває в Польщі на законних підставах (відповідно до статті 2 абз.1), необхідно подати одразу після прибуття до Польщі. До внесення змін це був термін 30 днів.

Посвідка на перебування для осіб, які користуються тимчасовим захистом

Закон також запроваджує новий спосіб подальшої легалізації перебування громадян України під тимчасовим захистом. Отримати дозвіл на проживання на 3 роки можна буде особам, які відповідають таким умовам:

• 4 березня 2024 р. у них був статус UKR;
• на день подачі заяви на отримання посвідки на проживання вони мають статус UKR;
• мали безперервний статус UKR протягом щонайменше 365 днів.

Заява на отримання посвідка на проживання буде подаватися лише в електронній формі за допомогою онлайн-сервісу, наданим головою Управління у справах іноземців за спеціальною формою (зазначається у відповідному розпорядженні). Положення щодо цього процесу набудуть чинності лише із запуском онлайн-сервісу. Детальна інформація про цей процес буде доступна до запуску онлайн-сервісу, який запланований на наступний рік.

Юридична основа: Описані зміни внесено Законом від 15 травня 2024 року про внесення змін до Закону  «Про допомогу громадянам України у зв’язку зі збройним конфліктом на території цієї країни» та деяких інших законів (Закон. вісник, поз. 854).

Закон є наслідком розширенням Радою Європейського Союзу (Імплементаційне рішення Ради (ЄС) 2023/409 від 19 жовтня 2023 року) тимчасового захисту, запровадженого Імплементаційним рішенням Ради (ЄС) 2022/382 від 04 березня 2022 року про встановлення масового припливу переселенців з України.

Nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

Ustawa obowiązuje od dnia następującego po dniu ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, przy czym szereg jej przepisów wejdzie w życie w innych datach.

Ustanowienie 30-dniowego terminu na złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL

Nowelizacja ustawy wprowadza do art. 4 regulującego nadawanie numeru PESEL obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Polski jest legalny (na podstawie art. 2 ust. 1), jednoznaczny termin na złożenie wniosku w tej sprawie. Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 2 ustawy specjalnej wniosek ten będzie należało złożyć w terminie 30 dni od dnia przybycia na terytorium Polski.

Ustawa zawiera również regulację przejściową (art. 22), zgodnie z którą jeżeli obywatel Ukrainy do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej nie złoży wniosku o nadanie numeru PESEL, będzie miał na to jeszcze 30 dni.

Uchylenie art. 38 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy

Jedną ze zmian jest uchylenie art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, przewidującego możliwość składania, po upływie 9 miesięcy od wjazdu, wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.

Rozpoczęcie w chwili obecnej procesu składania wniosków na podstawie art. 38 oraz ich rozpatrywania przez wojewodów byłoby przedwczesne w obecnych warunkach - wciąż trwającego konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy oraz możliwości korzystania z instytucji ochrony czasowej.

Ustawa zawiera również przepis przejściowy, na podstawie którego wojewoda pozostawi bez rozpoznania wnioski złożone na podstawie uchylanego przepisu art. 38 ustawy w okresie od dnia 24 listopada 2022 r. do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej.

Wprowadzenie możliwości ubiegania się o zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy.

Ustawa nowelizująca z dniem 1 kwietnia 2023 r. wprowadzi natomiast do art. 42 ustawy specjalnej nową regulację umożliwiającą obywatelom Ukrainy, których pobyt na terytorium Polski uznaje się za legalny i status pobytowy dokumentuje posiadany numer PESEL (ze statusem „UKR”), ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, które związane jest z podstawowymi formami aktywności ekonomicznej czyli:

• zezwolenia na pobyt czasowy i pracę
• zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji
• zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej.
  
  

Wnioski o udzielenie takich zezwoleń na pobyt będzie można składać w urzędach wojewódzkich właściwych ze względu na miejsce pobytu obywatela Ukrainy od 1 kwietnia br.

Przedłużenie uprawnień pobytowych dla obywateli Ukrainy, którzy przebywali w Polsce przed 24 lutego 2022 r.

W poprzednim stanie prawnym art. 42 ustawy specjalnej zawierał rozbieżności jeżeli chodzi o okres na jaki przedłużeniu ulegają określone uprawnienia (okresy pobytu, okresy realizacji obowiązku opuszczenia terytorium Polski, ważność dokumentów), kończące się najwcześniej z dniem 24 lutego 2022 r. Przedłużenie okresów pobytu, okresów ważności wiz krajowych oraz zezwoleń na pobyt czasowy obowiązywało do 31 grudnia 2022 r.

Natomiast termin opuszczenia terytorium Polski (o którym mowa w art. 299 ust. 6 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach), ulegał przedłużeniu o 18 miesięcy, podobnie określony w decyzji o

zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu termin dobrowolnego powrotu, termin ważności kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz dokumentów „zgoda na pobyt tolerowany” i okres pobytu na podstawie tytułów wymienionych w art. 42 ust. 11 ustawy.

Nowelizacja ustawy wprowadza ujednolicenie wspomnianych terminów. Okres przedłużonych uprawnień kończyć się będzie z dniem 24 sierpnia 2023 r.

Należy przy tym zaznaczyć, że przedłużenie wspomnianych okresów ważności obowiązuje z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. Umożliwi to zachowanie ciągłości uprawnień obywateli Ukrainy wynikających z przepisów podlegających zmianie.

Możliwość korzystania z ochrony czasowej na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy specjalnej a korzystanie z ochrony czasowej na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej

Nowelizacja ustawy wprowadza wyłączenie obywateli Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej (ochrony tymczasowej) na terytorium innego niż Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej, od uprawnienia pobytowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy specjalnej (nowy art. 2 ust. 3 pkt 3).

Na skutek skorzystania z ochrony czasowej (ochrony tymczasowej) w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej obywatele Ukrainy utracą także uprawnienie pobytowe, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy specjalnej (nowy art. 11 ust. 4).