WSTĘP

Ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego, wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie sprawców jest należy do roli państwa. Jednocześnie dla bezpieczeństwa społeczności lokalnych istotne znaczenie ma współpraca administracji publicznej, organów bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz organizacji społecznych. Z doświadczeń ostatnich lat zarówno naszego kraju, jak i innych państw wynika jednoznacznie, że skuteczność zapewnienia bezpieczeństwa obywateli wymaga skoordynowanych działań administracji rządowej i samorządowej oraz wsparcia obywateli, m.in. przez aktywizowanie społeczności lokalnych i organizacji społecznych. Znaczącą rolę w tym procesie odgrywa edukacja i ochrona społeczeństwa, w szczególności dzieci i młodzieży, przed patologiami i przemocą.

"Program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej na lata 2016 i 2017" jest kontynuacją realizowanego w latach 2007–2015 "Programu Razem bezpieczniej" w zakresie budowy zintegrowanej wspólnoty społecznej i jej bezpieczeństwa, a także wspierania i rozwoju działań tej wspólnoty na rzecz bezpieczeństwa i porządku publicznego. Program ma charakter korzystający z wielu dyscyplin naukowych i opiera się na współpracy z organami administracji rządowej, samorządowej i z organizacjami pozarządowymi.


CELE PROGRAMU

Biorąc pod uwagę założenia Strategii Sprawne Państwo 2020 oraz wyniki przeprowadzonych badań ewaluacyjnych „Rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej” na lata 2007–2015 opracowano następujący cel główny i cele szczegółowe kolejnej edycji Programu.

Cel główny: Wspieranie działań na rzecz bezpieczeństwa społeczności lokalnych

Cele szczegółowe:

  1. Bezpieczeństwo w miejscach publicznych ze szczególnym uwzględnieniem tworzenia lokalnych systemów bezpieczeństwa,
  2. Przeciwdziałanie zjawiskom patologii oraz ochrona dzieci i młodzieży,
  3. Edukacja dla bezpieczeństwa.


Cel szczegółowy nr 1: Bezpieczeństwo w miejscach publicznych ze szczególnym uwzględnieniem tworzenia lokalnych systemów bezpieczeństwa realizowany będzie za pomocą działań:

1.1 Doskonalenie umiejętności funkcjonariuszy służb, instytucji i organizacji działających w zakresie bezpieczeństwa publicznego m.in. poprzez organizowanie szkoleń i warsztatów.

1.2 Przedsięwzięcia na rzecz bezpieczeństwa w przestrzeni publicznej, z uwzględnieniem działań na rzecz przeciwdziałania patologiom społecznym oraz poprawy infrastruktury bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa w ruchu drogowym i w środkach transportu publicznego.

1.3 Promowanie efektywnych metod i środków zabezpieczania mienia.

Planowane rezultaty do osiągnięcia celu szczegółowego:

1. Poprawa zagospodarowania przestrzeni publicznej na danym terenie w celu poprawy bezpieczeństwa.

2. Wdrożenie inicjatyw prewencyjnych na rzecz bezpieczeństwa w ruchu drogowym i zabezpieczenia mienia.


Cel szczegółowy nr 2: Przeciwdziałanie zjawiskom patologii oraz ochrona dzieci i młodzieży realizowany będzie za pomocą działań:

2.1 Inicjowanie zadań mających wpływ na bezpieczeństwo i kształtowanie pozytywnych postaw dzieci i młodzieży, w tym działania z zakresu tworzenia lub rewitalizacji miejsc i obiektów.

2.2 Angażowanie społeczności lokalnej do działań zapewniających bezpieczeństwo dzieci i młodzieży, w tym działań profilaktycznych, ochrony przed alkoholem, narkotykami, środkami zastępczymi i substancjami psychoaktywnymi, tzw. dopalaczami, i przemocą.

2.3 Popularyzacja wśród dzieci i młodzieży profilaktyki rówieśniczej oraz wolontariatu na rzecz bezpieczeństwa, promocji zdrowia i profilaktyki zachowań ryzykownych (alkohol, narkotyki).

2.4 Organizowanie akcji i inicjatyw ukierunkowanych na zagospodarowanie czasu wolnego (zajęcia pozaszkolne, przedsięwzięcia edukacyjne, zajęcia plenerowe, zajęcia sportowe itp.) mających na celu przeciwdziałanie agresji, przemocy i patologii wśród dzieci i młodzieży.

2.5 Inicjowanie i realizacja przedsięwzięć zmierzających do przeciwdziałania przemocy, ograniczenia dostępu dzieci i młodzieży do alkoholu, papierosów, środków odurzających, w tym przeciwdziałanie narkomanii oraz ograniczanie dostępu do substancji psychoaktywnych, tzw. dopalaczy.

2.6 Organizowanie debat społecznych, warsztatów, spotkań oraz innych przedsięwzięć z zakresu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży.

Planowane rezultaty do osiągnięcia celu szczegółowego:

1. Organizacja miejsc służących zagospodarowaniu czasu wolnego dzieciom i młodzieży.

2. Aktywizacja społeczności lokalnej, w tym samorządów lokalnych, służb/inspekcji/straży oraz organizacji pozarządowych do współpracy na rzecz bezpieczeństwa dzieci i młodzieży.

3. Realizacja działań przeciwdziałających zjawiskom uzależnień i patologii wśród dzieci i młodzieży przez kształtowanie aktywnych społecznie i umacnianie asertywnych postaw.

4. Stworzenie kreatywnych i innowacyjnych zajęć pozalekcyjnych dla dzieci i młodzieży wspomagających proces edukacji dla bezpieczeństwa.

5. Doskonalenie umiejętności funkcjonariuszy służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo dzieci i młodzieży.

6. Realizacja działań profilaktycznych mających na celu ograniczenie patologii, w tym uzależnień wśród osób małoletnich, oraz przemocy, w tym przemocy w rodzinie.


Cel szczegółowy nr 3: Edukacja dla bezpieczeństwa realizowany będzie za pomocą działań:

3.1 Edukacja dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży m.in. z zakresu cyberprzestrzeni, ruchu drogowego, szkodliwości substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki, tzw. dopalacze) oraz patologii społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem przemocy rówieśniczej, również powodowanej stereotypami i uprzedzeniami.

3.2 Inicjowanie wspólnych działań aktywizujących społeczności lokalne do współpracy w obszarze bezpieczeństwa i porządku publicznego, w szczególności przeciwdziałanie patologiom, przemocy, ograniczanie dostępu do narkotyków, środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych, tzw. dopalaczy, oraz alkoholu dla osób niepełnoletnich.

3.3 Upowszechnianie wiedzy i dobrych praktyk w zakresie stosowania zasad bezpiecznego zachowania, w tym bezpieczeństwa seniorów.

Planowane rezultaty do osiągnięcia celu szczegółowego:

1. Organizacja szkoleń, warsztatów itp. z zakresu bezpiecznych zachowań.

2. Realizacja kampanii informacyjno-edukacyjnych.

3. Poprawa wiedzy i świadomości społeczeństwa na temat obowiązującego prawa, reagowania w sytuacjach zagrożeń, właściwych postaw obywatelskich i społecznych.

Wszystkie cele programu mierzone będą za pomocą wskaźników / mierników wskazanych w „Program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej na lata 2016 i 2017”


KOORDYNACJA REALIZACJI PROGRAMU

Do koordynacji, monitorowania i wdrażania Programu zostanie powołany zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów Międzyresortowy Zespół ds. Programu.
Przewodniczącym Zespołu będzie przedstawiciel wskazany przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. W składzie Zespołu przewiduje się przedstawicieli ministrów właściwych do spraw: informatyzacji, kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, kultury fizycznej, oświaty i wychowania, sprawiedliwości, transportu, rodziny, zabezpieczenia społecznego, zdrowia oraz przedstawicieli: Komendanta Głównego Policji, Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej, Komendanta Głównego Straży Granicznej, Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej.
Sekretarzem Zespołu będzie przedstawiciel właściwej komórki organizacyjnej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Przedstawiciele środowiska akademickiego oraz organizacji pozarządowych mogą być dopraszani do Zespołu w charakterze ekspertów w zależności od rozpatrywanych zagadnień.
Zadaniem Międzyresortowego Zespołu ds. Programu będzie monitorowanie wdrażania i realizacji Programu, akceptacja listy projektów rekomendowanych do realizacji, a w szczególności określenie na dany rok:

• liczby projektów składanych przez wojewodów do dofinansowania,
• zasad dofinansowania z Programu dla jednego projektu,
• harmonogramów realizacji Programu,
• kryteriów formalnych oceny projektów

oraz rekomendowanie ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych projektów do dofinansowania z rezerwy celowej. Listę projektów do dofinansowania zatwierdza minister właściwy do spraw wewnętrznych, przekazuje ministrowi do spraw finansów publicznych oraz wojewodom.
Oceny projektów wskazanych do dofinansowania przez wojewodów, na podstawie kryteriów formalnych i merytorycznych, dokonuje Grupa Robocza, składająca się z ekspertów wskazanych przez członków Zespołu ds. Programu, którą kieruje przedstawiciel ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Na podstawie przeprowadzonej oceny przez ekspertów zostaną wskazane projekty rekomendowane do dofinansowania w ramach Programu.
Na poziomie województwa zadania wynikające z Programu będzie koordynował wojewoda przy pomocy Wojewódzkiego Zespołu ds. Programu. Zespołowi przewodniczy wojewoda lub wyznaczony przez niego przedstawiciel. W skład Zespołu wchodzą przedstawiciele Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej oraz wskazanych przez wojewodę jednostek administracji rządowej i samorządowej. Zespół ten będzie inicjował i koordynował działania Programu na swoim terenie, zbierał informacje o jego realizacji, rekomendował Zespołowi ds. Programu projekty z terenu województwa do dofinansowania.

Powiaty i gminy powinny włączać się w realizację Programu na zasadzie dobrowolności.


FINANSOWANIE PROGRAMU

Program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem bezpieczniej” w latach 2007–2015 finansowany był z rezerwy celowej budżetu państwa (zabezpieczonej na jego realizację) w wysokości 3.000.000 zł rocznie. Na podstawie przeprowadzonych badań ewaluacyjnych, czyli oceniających, można ocenić, że jego realizacja przyniosła pozytywne efekty, jednakże jednym z głównych wniosków (sformułowanych m.in. na podstawie zidentyfikowanych potrzeb wnioskodawców aplikujących w ramach Programu), jakie przedstawili niezależni ewaluatorzy, jest potrzeba zwiększenia środków finansowych w ramach kolejnej perspektywy finansowej, tj. na lata 2016 i 2017.

W opracowanym projekcie „Programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem bezpieczniej” im. Władysława Stasiaka na lata 2016 i 2017” przyjęto na realizację projektów w ramach celu głównego finansowanie przez utworzenie nowej rezerwy celowej, w tym w 2016 r. powstałej w efekcie przeniesienia środków w wysokości 3.000.000 zł z budżetu państwa z części 42 – Sprawy wewnętrzne.

Kwota 3.000.000 zł zostanie przeznaczona na finansowanie celów szczegółowych 1, 2 i 3 –przyjęto odpowiednio szacunkowe kwoty 1.300.000 zł, 1.000.000 zł i 700.000 zł na realizację projektów z celów szczegółowych 1, 2 i 3.

Natomiast w 2017 roku planowane jest przeznaczenie na realizację Programu 5.000.000 zł. Kwota ta przeznaczona zostanie na finansowanie celów szczegółowych 1, 2 i 3 – przyjęto odpowiednio szacunkowe kwoty 2.500.000 zł, 1.500.000 zł i 1.000.000 zł na realizację projektów z celów szczegółowych 1, 2 i 3.

Środki te będą przekazywane do budżetów wojewodów z przeznaczeniem na dotacje na dofinansowanie zadań mieszczących się w ramach Programu dla organizacji pozarządowych. Ponadto w celu przekazania lub wspólnego wykonywania zadań określonych w Programie wojewodowie będą mogli zawierać z jednostkami samorządu terytorialnego stosowne porozumienia administracyjne. Wojewodowie kwartalnie będą składać ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych informacje dotyczące wykorzystania środków finansowych z rezerwy celowej.
W ramach projektów realizowanych w celach szczegółowych Programu przewidziane jest dofinansowanie m.in. rewitalizacji infrastruktury w obszarach wiejskich i miejskich w zakresie bezpieczeństwa, a także zakup sprzętu mającego znaczenie dla bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Wojewodowie, w ramach procedury wyboru projektów do dofinansowania, wskazywać będą projekty realizowane następnie przez jednostki samorządu terytorialnego lub organizacje pozarządowe. Wojewoda przyznaje środki na realizację projektów w formie dofinansowania:

  • zadań realizowanych przez organizacje pozarządowe. Zlecenie realizacji zadań oraz przekazanie dotacji celowej na ich realizację następuje w formie umów zawieranych w oparciu o zasady i tryb przewidziane w ustawie o finansach publicznych oraz ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,
  • zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Zlecenie zadania oraz jego realizacja następuje w formie porozumienia administracyjnego zawieranego między wojewodą a daną jednostką samorządu terytorialnego przy uwzględnieniu przepisów ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz ustawy o samorządzie gminnym, powiatowym lub o samorządzie województwa.

Najlepiej ocenione projekty będą przekazywane do międzyresortowego Zespołu działającego w MSWiA. Po ocenie projektów przez Grupę Roboczą, projekty rekomendowane będą do dofinansowania Międzyresortowemu Zespołowi ds. Programu.
Międzyresortowy Zespół ds. Programu przedkłada ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych corocznie propozycję podziału rezerwy celowej zabezpieczonej w budżecie państwa na dofinansowanie projektów, biorąc pod uwagę rekomendację Grupy Roboczej.
W projekcie budżetu państwa, w każdym roku funkcjonowania Programu (w perspektywie finansowej na lata 2016 i 2017), w części 42 – Sprawy wewnętrzne, dział 754, realizowane będą zadania o charakterze centralnym, w tym promocyjno-informacyjne, ekspertyzy, opinie, zadania koordynacyjne oraz na badania ewaluacyjne. Na wyżej wymienione zadania zostaną zabezpieczone środki w kwocie 350.000 zł na każdy rok, w tym na:
• działania promocyjno-informacyjne 200.000 zł

• ekspertyzy i opinie 50.000 zł

• zorganizowanie ogólnokrajowej konferencji 50.000 zł

• badania ewaluacyjne programu 30.000 zł

• działanie Zespołu ds. Programu i Grupy Roboczej 20.000 zł


Łącznie: 350.000 zł

Nakłady na realizację Programu z budżetu państwa w okresie jego realizacji, tj. w latach 2016 i 2017, w wysokości ogółem 8.700.000 zł, będą się kształtować w sposób następujący:
• 2016 r. – 3.350.000 zł,

• 2017 r. – 5.350.000 zł.


MONITOROWANIE, SPRAWOZDAWCZOŚĆ, OCENA REALIZACJI PROGRAMU

Weryfikacja osiągnięcia celów szczegółowych Programu i wskaźników na poziomie poszczególnych celów szczegółowych będzie prowadzona na szczeblu wojewódzkim. Następnie dane ze szczebla wojewódzkiego będą weryfikowane pod względem poziomu osiągnięcia celów szczegółowych założonych w projektach, które uzyskały dofinansowanie w ramach Programu. Roczną ocenę realizacji Programu minister właściwy do spraw wewnętrznych będzie przedstawiał Radzie Ministrów. Realizacja Programu podlegać będzie ewaluacji, która przeprowadzana będzie na podstawie dobrych praktyk pozyskanych na podstawie realizacji innych programów operacyjnych i rozwoju.
W terminie do dnia 30 kwietnia roku następnego opracowany zostanie raport postępu realizacji Programu i przedkładany będzie w terminie do dnia 31 maja danego roku kalendarzowego Radzie Ministrów. Szczegółowe wytyczne z zakresu monitoringu, sprawozdawczości, ewaluacji będą wypracowane po zatwierdzeniu Programu przez Radę Ministrów.


PROMOCJA PROGRAMU

Dla skutecznej realizacji Programu konieczna jest promocja jego założeń i celów. Z tego względu zakłada się prowadzenie stałych działań informacyjnych na temat realizacji zadań w ramach Programu. Konieczna w tym zakresie jest współpraca ze środkami masowego przekazu: ogólnopolskimi, regionalnymi i lokalnymi.
Podstawowym i najobszerniejszym źródłem informacji o Programie jest internetowa strona Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, zawierająca m.in. bloki tematyczne, dział z aktualnościami oraz rozbudowany Bank Dobrych Praktyk zespolony z Mapą Programu.
W Banku Dobrych Praktyk będą przede wszystkim upowszechniane programy profilaktyczne o potwierdzonej skuteczności, oparte na naukowych podstawach.
Za realizację działań promocyjno-informacyjnych odpowiedzialna będzie właściwa komórka organizacyjna MSWiA, która odpowiedzialna będzie przede wszystkim za organizowanie konferencji prasowych, przygotowanie materiałów oraz udzielanie odpowiedzi na publikacje prasowe i zapytania przedstawicieli mediów, udzielanie odpowiedzi na zapytania dziennikarzy, koordynowanie działalności informacyjnej oraz kontaktów ze środkami masowego przekazu, a także współpracę przy organizowaniu akcji promocyjnych.