Wojewoda Michał Grażyński
6 września 1926r. zaczęła się na Górnym Śląsku "era Grażyńskiego".
Ten piłsudczyk, zwolennik rządów silnej ręki w ciągu swej trzynastoletniej działalności jako wojewoda, wykazał się ogromną energią, temperamentem (często zresztą zrażającym ludzi) i pracowitością. Starał się wcielać w życie wizję nowoczesnego, silnego Śląska, rozszerzonego o sąsiadujące powiaty: częstochowski, będziński, olkuski, oświęcimski, chrzanowski i bialski, czego jednak nie udało mu się przeforsować; oraz Śląska ściśle związanego z Polską, był wrogiem separatyzmu, ale rzecznikiem regionalizmu.
Mimo, że Michał Grażyński również nie miał śląskich korzeni, jego stosunek do tej ziemi był odmienny od poprzedników. Choć urodził się w Małopolsce, pokochał Śląsk. O swoich uczuciach mówił: "Urodzenie się na tym terenie nie jest - zdaniem moim - główną legitymacją tej przynależności (...) najważniejszym czynnikiem w tym względzie jest idea, przekonanie, czyn, poświęcenie i walka ofiarna o wolność i wielkość Ojczyzny. Tymi więzami czuję się związany z tą ziemią, a krew wspólna tu przelana jest dla mnie trwalszym i lepszym ogniwem łączności braterskiej niż urodzenie. Z tych motywów uważam się za szczerze oddanego syna ziemi śląskiej". Sam tej ziemi poświęcił wiele - walcząc jako ochotnik w powstaniach śląskich, które nazywał zresztą "najbardziej ludowymi ruchami zbrojnymi w Polsce".
Powstańczy epizod bardzo mu pomoże w przyszłej pracy wojewody. Pozyska sobie wpływowy Związek Powstańców Śląskich, z czasem wykorzystując go do umniejszania roli Wojciecha Korfantego (rozpowszechniał opinię, że to on - Grażyński - nakłonił Korfantego do ogłoszenia wybuchu III powstania). Przez cały okres jego działalności widoczny był zresztą narastający konflikt między tymi osobowościami. Korfanty - Ślązak, człowiek zaciekłej opozycji antysanacyjnej, więzień brzeski, przeciwko nowemu wojewodzie - "człowiekowi władzy" i mającemu za sobą władzę, reprezentującemu inne idee i wartości. To co ich łączyło, to fakt, iż obaj działali dla dobra Śląska.
Po wielu latach mieszkańcy tego regionu uhonorują obydwu za bezsprzeczny wkład w rozwój tej ziemi.
Grażyński zdawał sobie doskonale sprawę ze specjalnej roli jaką odgrywało województwo śląskie w II Rzeczypospolitej. W związku z tym był żywo zainteresowany kwestiami gospodarczymi. Popierał koncepcje ekonomiczne Kwiatkowskiego. Podczas wielkiego kryzysu był zwolennikiem etatyzmu i interwencjonizmu państwowego. Rozwijał pomoc dla bezrobotnych i ich rodzin. W kwestiach społecznych był przeciwnikiem walki klas - uważał, że konflikty trzeba załatwiać polubownie.
Charakterystyczne dla niego było niechętne nastawienie do mniejszości niemieckiej, a trzeba pamiętać, że była to w województwie bardzo liczna i wpływowa grupa. Wiele jego działań to potwierdza, m.in. występował otwarcie przeciwko niemieckim grupom kapitałowym mając na celu polonizację przemysłu. Walczył ze szkolnictwem mniejszościowym - w 1936r. zakazał budowy niemieckich szkół prywatnych w województwie jako odpowiedź na niemiecki zakaz budowy polskich szkół na Śląsku Opolskim.
Jako człowiek gruntownie wykształcony (był doktorem filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego), o szerokich horyzontach zdawał sobie sprawę z wielkiego znaczenia oświaty na terenach będących od tak niedawna pod zarządem polskim. W tym celu, będąc jako wojewoda kuratorem szkolnym nadzorującym Wydział Oświecenia Publicznego, popierał budowę nowych gmachów szkolnych. Jego głównym celem było doprowadzenie do utworzenia na Górnym Śląsku uczelni wyższej, zwłaszcza politechnicznej, czego jednak nie udało mu się osiągnąć.
Wpłynął na utworzenie w województwie: Instytutu Pedagogicznego (w zamyśle kuźni kadr oświatowych, zalążka przyszłego uniwersytetu) z wykładowcami w większości pracownikami UJ; Wyższego Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych oraz Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych (ponad średniej uczelni technicznej).
Rozwój nauki i kultury, oświaty były ważne dla niego jako część konfrontacji polsko-niemieckiej. Miał ambicję udowodnić nie tylko równorzędność polskiej części Śląska, ale nawet jej wyższość wobec części "niemieckiej".
W tym celu poparł inicjatywę utworzenia Muzeum Śląskiego, którego celem miało być udowodnienie i zilustrowanie związków kulturowych Śląska z resztą ziem polskich. Muzeum Śląskie to dobry przykład na to, jak wielką energię wkładał w pracę Michał Grażyński. Trudno sobie obecnie wyobrazić, że w tak skomplikowanej rzeczywistości lat 20-tych i 30-tych już w 1929r. Muzeum rozpoczęło działalność naukową (w pół roku od wydania decyzji o powołaniu), zajmując piąte piętro Urzędu Wojewódzkiego. Pięć lat później zapadła decyzja o wybudowaniu specjalnego gmachu dla tej instytucji. Początek budowy wg projektu inż. Karola Scheyera to 1936r. Uroczyste otwarcie zaplanowano na 1940r. Niestety, stojący już gmach został zburzony przez Niemców.
Warto wspomnieć, iż wojewoda wspierał instytucje kultury, np. Teatr Polski, teatry ludowe, Polskie Radio (w 1937r. otrzymało nową, nowoczesną siedzibę w Katowicach, przy obecnej ul. Ligonia), Towarzystwo Przyjaciół Nauk na Śląsku, wydawnictwa lokalne. Przyczynił się do powstania Archiwum Akt Dawnych Województwa Śląskiego. Trudno zliczyć wszystkie jego inicjatywy.
Miał także swoje słabostki. Zabiegał o popularność, do czego wykorzystywał łamy "Polski Zachodniej", odczuwał wielką satysfakcję gdy jego imię - przybysza z Małopolski - nadawano osiedlom, stadionom, czy ulicom.
Jego prace dla kraju i województwa zakończył wybuch II wojny światowej. Jeszcze 5 września 1939r. został mianowany ministrem propagandy, lecz wkrótce, dzieląc losy rządu, udał się na emigrację.
Zmarł tragicznie w Londynie 10 grudnia 1965r. ginąc w wypadku pod kołami samochodu.
Historia województwa śląskiego w II Rzeczypospolitej była krótka lecz obfitująca w barwne i burzliwe momenty. Ludzie, którzy w imieniu Państwa rządzili tym regionem reprezentowali różne ideologie, ugrupowania polityczne. Jedno co ich łączyło to fakt, iż każdy chciał wypełnić swą misję jak najlepiej i... pozostawić swój ślad na tej ziemi.
Marlena Karnówka
Fot. wg "Województwo śląskie (1922-1939)",
pr.zb. Katowice 1996