Gmach Urzędu
Rok 1922 był rokiem powrotu części Górnego Śląska do Macierzy. To równocześnie historyczny moment ustanowienia województwa śląskiego z przyznaną mu szeroką autonomią, w tym także z odrębnym organem ustawodawczym, jakim był Sejm oraz z odrębnym Skarbem Śląskim.
Zaistniała sytuacja wymagała podjęcia decyzji o budowie odpowiedniego gmachu użyteczności publicznej, wielofunkcyjnego, w którego murach znalazłyby się pomieszczenia Urzędu, Sejmu i prywatne mieszkania wojewody i marszałka Sejmu.
W maju 1923 roku rozpisano konkurs na projekt przyszłego gmachu, przystąpiło do niego 67 architektów z całej Polski. Jury ogłosiło werdykt we wrześniu tegoż roku.
Pierwszą nagrodą uzyskali architekci krakowscy: Kazimierz Wyczynski, Ludwik Wojtyczko, Stefan Żelenski i Piotr Jurkiewicz. Ich projekt przyjeto do realizacji. Budowa gmachu trwała od roku 1924 do 1929, kiedy to 5 maja został on poświęcony przez księdza biskupa Arkadiusza Lisieckiego i uroczyście przekazany społeczeństwu przez ówczesnego Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego w obecności wybitnych przedstawicieli życia politycznego i gospodarczego z wojewodą śląskim Michałem Grażynskim na czele. Gmach o charakterze monolitycznym, o wyważonych proporcjach, oparty na formach klasycystycznych i oszczędnej dekoracji stał się symbolem suwerennej władzy województwa śląskiego. Pomyślany był jako pomnik polskości na odzyskanej po wiekach śląskiej ziemi.
Gmach dzięki swej wymowie ideowej i wartościom artystycznym jest budowlą pomnikową i reprezentacyjną. Ciekawym założeniem architektonicznym jest wprowadzenie części parlamentarnej - Sejmu w bryłę kompleksu jako centrum, czy serce. Stanowiła je półkolista sala obrad i westybul wraz z salami pomocniczymi. Gmach Sejmu nawiązywał wprawdzie do wzorców śowiatowej architektury parlamentarnej, był jednak pierwszą budowlą tego typu na ziemiach polskich i mógł wpłynąć nawet na kształt gmachu i sali obrad Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej w Warszawie.
Na szczególną uwagę zasługują dekoracje plastyczne budowli, a to płaskorzeźby na zewnętrznych elewacjach w formie fryzów z elementami symboli rzymskich (rózgi liktorskie i orły legionowe), tarcze zdobione inicjałami RP oraz godło panstwowe w postaci orła z geniuszami w attyce autorstwa pochodzącego z Ropicy na Zaolziu rzeźbiarza i pedagoga Jana Raszki, związanego zawodowo z Krakowem. Ten sam artysta zaprojektował i zrealizował w swej krakowskiej pracowni cztery płaskorzeźby alegoryczne, przedstawiające "Województwo Śląskie", "Śląsk powstańczy", "Śląsk rolniczy" i "Śląsk przemysłowy". Umieszczone we wnękach pod kopułą wpływały na podniosły charakter westybulu, podkreślając jego architektoniczny wertykalizm. Wystrój sali Sejmu Śląskiego nawiązywał do polskiej sztuki dekoracyjnej, bedąc odpowiedzią na wymóg polskości, stawiany projektantom i realizatorom przez fundatorów gmachu. Zastosowano tu jako elementy dekoracyjne tzw. zaciosy, romby oraz kozikowe zacięcia.
Honorowe miejsce na ścianie prezydialnej wypełniło dzieło sztuki tkackiej i kilim wykonany w Krakowie w pracowni Wandy Grottowej, a zaprojektowany przez Stefanię Ligasówną. Prezentował on w interesującej kompozycji herby Polski, Śląska oraz miast wchodzących w obreb województwa śląskiego. We wnętrzu sali zastosowano swoistą galerie wybitnych osobistości (virorum illustrium), poprzez umieszczenie czterech popiersi wybitnych budzicieli życia narodowego na Górnym Śląsku. Popiersia wykonał znany wielkopolski rzeźbiarz z Wolsztyna - Marcin Rożek, a przedstawiały Karola Miarkę, Juliusza Ligonia oraz Józefa Londzina (obecnie Józefa Lompę). Była to forma wdzięczności mieszkańców Górnego Śląska, dla poprzednich pokoleń Ślązaków, którzy nie wyrzekli się marzeń o Polsce.
Sala posiedzeń miała 80 miejsc dla posłów i prezydium Sejmu, 30 dla przedstawicieli Urzędu, 30 dla prasy oraz galerie dla publiczności obliczoną na 120 osób. Nad miejscami górowała trybuna marszałkowska z bogato zdobionymi fotelami marszałka i wicemarszałków. Projekt wyposażenia Sali Sejmowej należy przypisać Ludwikowi Wojtyczce, który był projektantem garniturów meblowych dla pomieszczeń reprezentacyjnych i wnętrz Gmachu Województwa. Wskutek działań hitlerowców znacznie ucierpiał wystrój wnętrz, a także komplety mebli. Zniszczono również dekoracje rzeźbiarskie. Od kilku lat trwają usilne starania zainicjowane przez wojewodę katowickiego Wojciecha Czecha oraz Wydział Kultury Urzędu Wojewódzkiego przy merytorycznej współpracy Centrum dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska o przywrócenie gmachowi pierwotnych walorów artystycznych i ideowych.
Eugeniusz Paduch
Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska
 |
 |
 |