Wykonywanie pracy bez zezwolenia

Wykonywanie pracy bez zezwolenia

Wykonywanie pracy przez cudzoziemca bez zezwolenia na pracę jest dopuszczalne wyłącznie w przypadkach określonych w:

- art. 87 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
- rozporządzeniu w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę,
- art. 109 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym,
- art. 93 ustawy o Polskiej Akademii Nauk,
- art. 12 ustawy o zalegalizowaniu pobytu niektórych cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o cudzoziemcach.

Art. 87 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy określa przypadki, w których cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. jeżeli:

posiada status uchodźcy nadany w Rzeczypospolitej Polskiej;
udzielono mu ochrony uzupełniającej w Rzeczypospolitej Polskiej;
posiada zezwolenie na osiedlenie się w Rzeczypospolitej Polskiej;
posiada zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich w Rzeczypospolitej Polskiej;
posiada zgodę na pobyt tolerowany w Rzeczypospolitej Polskiej;
korzysta z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej;
jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej,
jest obywatelem państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego, nienależącego do Unii Europejskiej;
jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, który może korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi;
jest członkiem rodziny cudzoziemca, o którym mowa w pkt 7-9, lub jest zstępnym małżonka tego cudzoziemca, w wieku do 21 lat lub pozostającym na utrzymaniu tego cudzoziemca lub jego małżonka lub jest wstępnym tego cudzoziemca lub jego małżonka, pozostającym na utrzymaniu tego cudzoziemca lub jego małżonka;
jest osobą, o której mowa w art. 19 ust. 2-3 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 144, poz. 1043, z 2007 r. Nr 120, poz. 818 oraz z 2008 r. Nr 216, poz. 1367), m.in.:
- członek rodziny obywatela Unii Europejskiej, z którym przebywał w Polsce, w przypadku jego śmierci, rozwodu lub unieważnienia małżeństwa,
- dziecko obywatela UE przebywające, uczące się lub studiujące w Polsce oraz rodzic sprawujący nad nim opiekę, w przypadku śmierci lub wyjazdu obywatela UE z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę jest zwolniony cudzoziemiec (art. 87 ust. 2 ustawy):

posiadający w Rzeczypospolitej Polskiej zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 10, 11, 13 i 15-18 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach m.in.:
-         członek rodziny cudzoziemca zamieszkującego w Polsce na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, posiadającego status uchodźcy, w związku z udzieleniem ochrony uzupełniającej w przypadku owdowienia, rozwodu, separacji lub śmierci wstępnego lub zstępnego pierwszego stopnia,
-         małżonek obywatela polskiego w przypadku owdowienia lub rozwodu,
-         posiadający zezwolenie na pobytu rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, udzielone przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej,
-         będący ofiarą handlu ludźmi,
-         student stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich odbywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
-         będący naukowcem prowadzącym badania naukowe na podstawie umowy zawartej z placówką naukową zatwierdzoną przez ministra właściwego do spraw nauki
-         posiadający dokument pobytowy z adnotacją „naukowiec”, wydaną przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej;
będący małżonkiem obywatela polskiego lub cudzoziemca, o którym mowa w pkt 1 i ust. 1 pkt 1-6 ustawy, posiadający zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielone w związku z zawarciem związku małżeńskiego;
będący zstępnym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 8 lit. b, obywatela polskiego lub cudzoziemca, o którym mowa w pkt 1-2 i ust. 1 pkt 1-6, posiadający zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
posiadający zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielone na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 7 lub 14 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach;
przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 61 ust. 3 lub art. 71a ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (tj. jeśli zachował termin do złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony albo w czasie zgodnego z prawem pobytu złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, i wnioski te nie zawierały braków formalnych lub braki zostały uzupełnione w ww. terminach, co potwierdzono odciskiem stempla w dokumencie podróży cudzoziemca), jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku był zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie pkt 1-4, jedanak nie dłużej niż do czasu wydania decyzji ostatecznej w ww. sprawach;
posiadający ważną Kartę Polaka;
ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy lub będący małżonkiem, w imieniu którego został złożony wniosek o nadanie statusu uchodźcy, pod warunkiem posiadania zaświadczenia wydanego na podstawie art. 36 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1695, z późn. zm.), tj. zaświadczenia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców potwierdzającego, iż nie została wadana decyzja w pierwszej instancji w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku i przyczyna nie wydania decyzji nie leży po stronie wnioskodawcy, ważnego wraz z tymczasowym dokumentem tożsamości cudzoziemca;
uprawniony do przebywania i wykonywania pracy na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależącego do Unii Europejskiej lub Konfederacji Szwajcarskiej, który jest zatrudniony przez pracodawcę mającego siedzibę na terytorium tego państwa oraz czasowo delegowany przez tego pracodawcę w celu świadczenia usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
w stosunku do którego umowy międzynarodowe lub odrębne przepisy dopuszczają wykonywanie pracy bez konieczności posiadania zezwolenia.

Przypadki określone w § 1 rozporządzenia w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę, to cudzoziemcy:

prowadzący szkolenia, biorący udział w stażach zawodowych, pełniący funkcję doradczą, nadzorczą lub wymagającą szczególnych kwalifikacji i umiejętności w programach realizowanych w ramach działań Unii Europejskiej lub innych międzynarodowych programach pomocowych, także w oparciu o pożyczki zaciągnięte przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej;
w stosunku do których umowy międzynarodowe, których Rzeczpospolita Polska jest stroną, dopuszczają wykonywanie pracy bez zezwolenia na pracę;
będący nauczycielami języków obcych, którzy wykonują pracę w przedszkolach, szkołach, placówkach, ośrodkach, zakładach kształcenia nauczycieli lub kolegiach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, lub Ochotniczych Hufcach Pracy (pracę bez zezwolenia mogą zatem wykonywać tylko nauczyciele, nie wykładowcy na kursach lub lektorzy języków obcych, zatrudnieni na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, w przedszkolach, szkołach podstawowych, gimnazjach, ponadgimnazjalnych, artystycznych, placówkach oświatowo-wychowawczych, kształcenia ustawicznego i innych, określonych w art. 2 pkt 3-5, 7 i 10 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty);
będący członkami sił zbrojnych lub personelu cywilnego, którzy wykonują pracę w międzynarodowych strukturach wojskowych znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub będący cudzoziemcami delegowanymi do wdrażania programów zbrojeniowych realizowanych na podstawie umów, których Rzeczpospolita Polska jest stroną;
będący stałymi korespondentami zagranicznych środków masowego przekazu, którym została przyznana, na wniosek redaktora naczelnego zagranicznej redakcji lub agencji, akredytacja ministra właściwego do spraw zagranicznych, jednak tylko w zakresie zawodowej działalności dziennikarskiej wykonywanej na rzecz tej redakcji lub agencji;
wykonujący indywidualnie lub w zespołach, trwające do 30 dni w roku kalendarzowym usługi artystyczne;
wygłaszający, do 30 dni w roku kalendarzowym, okazjonalne wykłady, referaty lub prezentacje o szczególnej wartości naukowej lub artystycznej, jeżeli zachowują miejsce stałego pobytu za granicą;
będący sportowcami wykonującymi do 30 dni w roku kalendarzowym pracę dla podmiotu mającego siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z zawodami sportowymi;
wykonujący pracę w związku z wydarzeniami sportowymi rangi międzynarodowej, skierowanych przez odpowiednią międzynarodową organizację sportową;
będący duchownymi, członkami zakonów lub innymi osobami, którzy wykonują pracę w związku z pełnioną funkcją religijną, w kościołach i związkach wyznaniowych oraz krajowych organizacjach międzykościelnych, których status uregulowany jest umową międzynarodową, przepisami o stosunku Państwa do kościoła lub innego związku wyznaniowego, lub które działają na podstawie wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, ich osobach prawnych lub jednostkach organizacyjnych, a także którzy wykonują pracę w ramach pełnienia funkcji religijnej w innych podmiotach, na podstawie skierowania przez właściwy organ kościoła lub innego związku wyznaniowego albo jego osoby prawnej;
będący studentami studiów stacjonarnych odbywanych w Rzeczypospolitej Polskiej - w miesiącach: lipiec, sierpień i wrzesień;
będący studentami, którzy wykonują pracę w ramach odbywania staży zawodowych, do których odbywania kierują organizacje będące członkami międzynarodowych zrzeszeń studentów;
będący studentami, którzy wykonują pracę w ramach współpracy publicznych służb zatrudnienia i ich zagranicznych partnerów, jeżeli potrzeba powierzenia cudzoziemcowi wykonywania pracy jest potwierdzona przez właściwy organ zatrudnienia;
będący studentami szkół wyższych lub uczniami szkół zawodowych, skierowanymi do odbycia, w okresie nieprzekraczającym sześciu miesięcy w roku kalendarzowym, praktyk zawodowych przewidzianych regulaminem studiów lub programem nauczania, zorganizowanych w ramach umowy pomiędzy zagraniczną szkołą wyższą lub zawodową a pracodawcą, zarejestrowanej w powiatowym urzędzie pracy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę pracodawcy;
będący studentami szkół wyższych lub uczniami szkół zawodowych w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależących do Unii Europejskiej lub Konfederacji Szwajcarskiej, którzy wykonują pracę w ramach praktyk zawodowych przewidzianych regulaminem studiów lub programem nauczania, pod warunkiem uzyskania skierowania na taką praktykę ze szkoły wyższej lub zawodowej;
uczestniczący w programach wymiany kulturalnej lub edukacyjnej, programach pomocy humanitarnej lub rozwojowej lub programach wakacyjnej pracy studentów, zorganizowanych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy.
będący absolwentami polskich szkół ponadgimnazjalnych (tj. zasadniczych szkół zawodowych, trzyletnich liceów ogólnokształcących, trzyletnich liceów profilowanych, czteroletnich techników i innych określonych w art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie oświaty), stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na polskich uczelniach, w instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutach badawczych działających na podstawie przepisów o instytutach badawczych;
wykonujący pracę jako pracownicy naukowi w podmiotach, o których mowa w przepisach o instytutach badawczych;
delegowani na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez pracodawcę zagranicznego, jeżeli zachowują oni miejsce stałego pobytu za granicą, na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, w celu:

a) wykonywania prac montażowych, konserwacyjnych lub naprawy, dostarczonych kompletnych technologicznie urządzeń, konstrukcji, maszyn lub innego sprzętu, jeżeli pracodawca zagraniczny jest ich producentem,

b) dokonania odbioru zamówionych urządzeń, maszyn, innego sprzętu lub części, wykonanych przez przedsiębiorcę polskiego,

c) przeszkolenia pracowników pracodawcy polskiego będącego odbiorcą urządzeń, konstrukcji, maszyn lub innego sprzętu, o których mowa w lit. a, w zakresie jego obsługi lub użytkowania,

d) montażu i demontażu stoisk targowych, jak i opieki nad nimi, jeżeli wystawcą jest pracodawca zagraniczny, który deleguje ich w tym celu;
wykonujący pracę na rzecz posłów do Parlamentu Europejskiego w związku z pełnioną funkcją;
uprawnieni na zasadach określonych w aktach prawnych wydanych przez organy powołane na mocy Układu ustanawiającego stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanego w Ankarze dnia 12 września 1963 r. (Dz. Urz. WE L 217 z 29.12.1964, str. 3687; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 11, t. 11, str. 10), tj. obywatele Turcji;
-po trzech latach legalnego zatrudnienia, mogący odpowiedzieć na ofertę pracy (podjąć pracę) u dowolnego pracodawcy w tym samym zawodzie, z zastrzeżeniem pierwszeństwa pracowników państw członkowskich Wspólnoty, pod warunkiem zarejestrowania przez służby zatrudnienia, tj. w powiatowym urzędzie pracy, lub
-po czterech latach legalnego zatrudnienia;
będący obywatelami Republiki Białoruś, Republiki Gruzji, Republiki Mołdowy, Federacji Rosyjskiej lub Ukrainy, wykonującymi pracę przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy, niezależnie od liczby podmiotów powierzających im wykonywanie pracy na podstawie umowy zawartej w formie pisemnej, jeżeli przed podjęciem przez cudzoziemca pracy powiatowy urząd pracy, właściwy ze względu na miejsce pobytu stałego lub siedzibę podmiotu powierzającego wykonywanie pracy, zarejestrował pisemne oświadczenie tego podmiotu o zamiarze powierzenia wykonywania pracy temu cudzoziemcowi, określające nazwę zawodu, miejsce wykonywania pracy, datę rozpoczęcia i okres wykonywania pracy, rodzaj umowy stanowiącej podstawę wykonywania pracy oraz wysokość wynagrodzenia brutto za pracę, informujące o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych w oparciu o lokalny rynek pracy oraz o zapoznaniu się z przepisami związanymi z pobytem i pracą cudzoziemców.

UWAGA: W związku ze zmianą rozporządzenia określającego możliwość wykonywania pracy przez cudzoziemców bez zezwolenia na pracę cudzoziemcy wykonujący pracę na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 sierpnia 2006r. w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (Dz. U. Nr 156, poz. 1116 z późn. zm.), mogą wykonywać pracę na zasadach dotychczasowych, do których nie mają zastosowania przepisy obecnie obowiązującego rozporządzenia, jednak nie dłużej niż do dnia 28.01.2012r. (§ 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 lipca 2011r. w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania pracy cudzoziemcowi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę).

Przypadki określone w innych przepisach:

nauczyciele akademiccy w szkołach wyższych (art. 109 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym),
pracownicy naukowi oraz badawczo-techniczni zatrudnieni w instytutach naukowych i pomocniczych jednostkach naukowych utworzonych przez Polską Akademię Nauk (art. 93 ustawy o Polskiej Akademii Nauk),
cudzoziemcy, którym udzielono zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w związku z zalegalizowaniem pobytu cudzoziemców przebywających nielegalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie ważności tego zezwolenia, jeżeli wykonują pracę na podstawie umowy o pracę (art. 12 ustawy o zalegalizowaniu pobytu niektórych cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o cudzoziemcach).

UWAGA: W każdym przypadku, który zwolniony jest z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę konieczne jest posiadanie właściwego dokumentu potwierdzającego prawo pobytu na terytorium RP, tj. wizy pobytowej w celu wykonywania pracy lub zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.
Nie jest dopuszczalne wykonywanie pracy na podstawie innej wizy, np. turystycznej.